# AI-þríeykið — Spurningar og svör _Magnús Smári Smárason · UNAK fyrirlestur, 18. maí 2026_ _Spurningar úr Scite-vefmálþinginu 14. maí 2026 og frá samstarfsfólki._ --- ## Hvað þurfa bókasafnsfræðingar að vita um gervigreindartól? Áður en ég opna fyrir spurningar vil ég endurflytja eitthvað sem fæddist í beinni á Scite-vefmálþinginu fjórum dögum áður. Einhver spurði hvað bókasafnsfræðingar þyrftu eiginlega að vita, núna þegar allt í einu er farið að ætlast til þess að þeir veiti ráðgjöf um gervigreindartól. Mér datt samlíking í hug þarna á staðnum, og mig langar að þið heyrið hana milliliðalaust frá mér. > _„Bókasafnsfræðingar eru handverksfólk upplýsinga. Ef þú værir lærlingur hjá smíðameistara færirðu ekki til hans með skrúfjárn í hendinni og spyrðir: ‚Hvað get ég gert við þetta?' Þú myndir frekar spyrja: ‚Hvað get ég smíðað? Hvað get ég skapað? Hvernig bý ég eitthvað til?' Við erum að einblína of mikið á tæknina sjálfa og of lítið á manneskjuna á bak við hana."_ Þið — bókasafnsfræðingar, upplýsingafræðingar, kennarar — eruð engin aðstoðarlína eða þjónustuver fyrir gervigreind. Þið hafið aldrei verið það. Þið eruð fólkið sem skilur hvernig þekking er uppbyggð, hvernig hún tengist og hvað hún vegur þungt. Nýtt verkfæri breytir engu þar um. Það er einfaldlega bara eitt áhald í viðbót á verkstæðinu sem þið hafið rekið í margar aldir. Ekki láta nokkurn mann smætta hlutverk ykkar niður í að útskýra hvað einhver takki gerir. Látið fólk frekar koma til ykkar með alvöru spurninguna — þá einu sem er virkilega þess virði að spyrja meistara í sinni iðn: **Hvað getum við smíðað?** --- ## Megum við fá aðgang að Borg? _— Mo · Scite-vefmálþing_ Stutta svarið er nei — og það er hluti af gildinu. Dýpra svarið: ekki kaupa þetta; **byggið ykkar eigin**. Stofnun sem neytir Borg í stað þess að byggja Borg verður **leigutaki í stjórnskipan einhvers annars**. Það afmáir tilganginn. Aðferðin er það sem er deilanlegt — ekki keyrandi kerfið. --- ## Hvað ráðleggurðu litlum háskóla sem er að stíga fyrstu skref? _— Thomas Blennerhassett · Scite-vefmálþing_ Aðferðin er endurtakanlegri en sjálfar tölurnar. Þú þarft ekki tíu manns. Þú þarft tvo með réttri aðferðinni — einn aðalaðila plús stuðningsaðila. Lykilatriði: einn aðili sem hefur **byggt**, brotið og lagað — ekki ráðgjafi sem hefur **lesið**. Markdown-stjórnlag plús gervigreind innan ramma plús auðsannreynanleg git-saga skalast undirlínulega með liðsstærð. --- ## Hvernig á að halda á AI-uppgötvunartólum? _— Esther Burgess · Scite-vefmálþing_ Ritrýndar rannsóknir eru ótvíræðar. Liang og félagar í _Patterns_ (2023) fundu að meirihluti TOEFL-ritgerða eftir nemendur utan ensks móðurmáls er ranglega flokkaður sem AI-ritaður, en nær núll falskar jákvæðar koma fram á bandarískfæddum nemendum. Weber-Wulff og félagar prófuðu fjórtán uppgötvunartól og komust að því að þau eru _„ekki betri en handahófsflokkun"_ á orðalagsendurnýjuðum texta. Að nota uppgötvunartól sem aðalaðferð við fræðileg heilindi er ekki bara ónákvæmt. Það er **mismununarsönnun**. Við notum þau ekki á UNAK sem aðalaðferð. Við notum stefnuna, innviðina og kennsluna í staðinn. --- ## Geta stefnur fylgt hraðanum á tækninni? _— Jungmin Byun · Scite-vefmálþing_ Það er rétt að skjöl halda ekki í hendur við vikulegar uppfærslur líkana. Þess vegna á að skrifa **meginreglur með tæknitennur** — ekki ferlislýsingar. Reglan „Aldrei má vísa í gervigreind sem heimild" hangir í fimm ár. Ferlislýsing um „bestu prompt-template fyrir Claude 3.5" hangir í þrjár vikur. Stefnur sem lifa eru lög upp í einni málsgrein, ekki bók í þrettán. --- ## Hví ekki bara eitt líkan? _— David Dozor · Scite-vefmálþing_ Við notum fjögur — Google, Anthropic, OpenAI, Ollama á eigin tölvuveri. Þegar einn birgir breytir verði eða gæðum skiptir kerfið sjálft yfir í annan. Þú spyrð sömu spurningar, færð sama svar — og HA er aldrei fast við einn samning. Þvergreining líkana afhjúpar líka hlutdrægni sem eitt líkan myndi fela. Þetta er hluti af fullveldinu — ekki tæknilegur fíflskapur. --- ## Hvað er Borg, í einni setningu? Íslenskt þekkingarvirki sem geymir stofnanaminni HA í þessu húsi, á íslenskri orku, með gervigreind sem þekkingarvörð — ekki innrásarher. --- ## Hvað um nemendur sem hafa ekki aðgang að gervigreindartólum heima hjá sér? Gildið um jöfnuð og aðgang er óframseljanlegt. Við erum að byggja stofnanaaðgang að gervigreind í gegnum Borg svo aðgengi ráðist ekki af einkaaðgangi, ensku-fyrst tólum, eða því hvað nemandi getur borgað heima hjá sér. Stefnan er það sem fékk innviðina byggða. --- ## Hvað er ófrávíkjanlegi maðurinn? Bókakaflarröksemd sem ég er að þróa. Eftir því sem meira af vitsmunastarfi verður stutt af gervigreind, verður spurningin um það sem stendur eftir ófrávíkjanlega manneskjulegt _empírísk_, ekki heimspekileg. Einkaþjálfunarhópurinn er hluti af gagnagrunninum. Boltinn líka. Golfið. Stefnuvinnan. Röksemdin er sú að ófrávíkjanlegi hlutinn búi á mótum **dómgreindar, kennslu og líkamlegrar æfingar**. --- ## Hvað er næst fyrir UNAK? Þrennt. 1. Útvíkka einkaþjálfunaraðferðina inn á borgandi markað í gegnum Símenntun HA. 2. Halda áfram með Borg, sérstaklega á stofnanaþekkingarsneitinni. 3. Halda stefnunni lifandi, með formlega endurskoðun sem virkt stjórnskipunarferli — ekki skjal í safni. --- _Magnús Smári Smárason · smarason.is · 18. maí 2026_